Yapay Zeka ile dertleşmek: Terapiye alternatif mi, tehlikeli bir yanılsama mı?

Ruh sağlığı desteği arayan bireylerin sayısı dünya genelinde artarken, bazıları geleneksel yöntemlerin yerine yeni bir yola başvuruyor: yapay zekâ ile sohbet etmek.

İngiltere’de yaşayan Kelly, zor zamanlar geçirdiği dönemlerde çözümü yapay zekâ sohbet robotlarında bulduğunu söylüyor. Character.ai gibi platformlardaki dijital karakterlerle günlük olarak saatlerce yazıştığını anlatan Kelly, “Gerçek bir insanla konuşmak yerine, yapay zekâyla duygularımı paylaşmak daha kolay geliyordu” diyor. Ona göre bu uygulamalar, 7/24 ulaşılabilirlikleri ve yargılamadan dinleyen “arkadaşlıklarıyla” moral verici olabiliyor.

Ancak Kelly, zamanla bu etkileşimlerin yüzeysel kaldığını ve robotların sorunlara derinlemesine çözüm üretmekte yetersiz olduğunu fark ettiğini belirtiyor: “Bazı yanıtlar tekrar etmeye başlıyor ve bir duvara çarpıyormuş gibi hissediyorsunuz.”

Bu tür platformların kullanıcılarına baştan “Bu bir gerçek terapist değil, yalnızca kurgusal bir sohbet deneyimi” uyarısı yapılsa da, zamanla bu ayrım silikleşebiliyor. Özellikle gençler ve kırılgan bireyler için bu durum ciddi riskler doğurabiliyor.

Character.ai şu anda, 14 yaşındaki bir çocuğun yapay zekâ karakterlerinden birine saplantı geliştirdikten sonra intihar ettiği iddiasıyla açılan bir davayla gündemde. Şirket, suçlamaları reddetse de olay, yapay zekâ sistemlerinin psikolojik etkileri üzerine tartışmaları yeniden alevlendirdi.

Öte yandan bazı kullanıcılar için bu dijital asistanlar önemli bir destek sunabiliyor. Otizmli ve obsesif kompulsif bozukluğu (OKB) olan Nicholas, terapiye erişemediği yıllarda Wysa adlı bir uygulamadan fayda sağladığını söylüyor. Özellikle geceleri, kimsenin ulaşamadığı saatlerde, uygulamanın sağladığı sakinleştirici yanıtların kendisine iyi geldiğini anlatıyor.

Wysa, psikolojik krizlerde doğrudan yardım hattına yönlendirme yapan, nefes egzersizi ve stres yönetimi araçları sunan bir platform olarak kendini, terapiye erişemeyenler için bir “ilk yardım” aracı olarak tanımlıyor.

Yine de uzmanlar temkinli. Imperial College London’dan Prof. Hamed Haddadi, yapay zekâ sohbet robotlarını “deneyimsiz bir terapiste” benzetiyor. Metin tabanlı bu sistemlerin beden dili, ses tonu, kültürel bağlam gibi kritik verilerden yoksun olduğuna dikkat çeken Haddadi, “Gerçek bir terapist sizi tüm yönlerinizle görebilir. Yapay zekâ ise sadece kelimelerle sınırlı” diyor.

Psikolog Ian MacRae ise güvenlik ve mahremiyet konularına işaret ediyor: “Bazı insanlar bu sistemlere, hak ettiklerinden fazla güven duyuyor. Oysa bu modeller dev veri havuzlarına bağlı ve kişisel bilgilerinizi nasıl kullandıklarını tam olarak bilemezsiniz.”

Wysa’nın yöneticisi John Tench, uygulamalarının kullanıcı verilerini anonimleştirdiğini ve kişisel bilgi toplamadan hizmet verdiğini belirtiyor. Ancak kendisi de yapay zekâ destekli çözümlerin yalnızca “bir başlangıç noktası” olabileceğini, profesyonel terapinin yerini tutamayacağını kabul ediyor.

Akıl sağlığı hizmetlerine yönelik talep artarken, kamu sistemlerinin bu talebe yetişememesi, bireyleri alternatif çözümlere yönlendiriyor. Ancak bu teknolojik çözümler, her ne kadar kısa vadede rahatlama sağlasa da, uzun vadeli ve derinlemesine iyileşme için uzman müdahalesinin yerini tutamıyor.

Sonuçta yapay zekâ ile sohbet etmek, bazen yalnızlıkla başa çıkmanın bir yolu olabilir. Ama gerçek bir insanla kurulan bağın yerini, kodlarla örülmüş bir sistem alabilir mi? Uzmanlar bu soruya temkinli bir “hayır” yanıtı veriyor.