Eski iPhone ve Android telefonların içindeki altın artık çıkarılabilecek

2022’de dünya yaklaşık 62 milyon ton elektronik atık üretti. Bu miktar 1,5 milyon çöp kamyonunu doldurmaya yetecek kadar büyük. 2010’a göre yüzde 82 daha fazla olan bu hacmin 2030’da 82 milyon tona ulaşması bekleniyor. Eski dizüstü bilgisayarlar, telefonlar ve diğer cihazlar genellikle altın gibi değerli metaller içeriyor, ancak bunların dörtte birinden azı toplanıp düzgün şekilde geri dönüştürülüyor.

Flinders Üniversitesi’ndeki bir ekip, siyanür veya cıva gibi toksik kimyasallar kullanmadan hem e-atıklardan hem de çıkarılan kayalardan altın elde etmenin yeni bir yolunu geliştirdi. Nature Sustainability’de yayımlanan bu yöntem, altın geri kazanımını insanlar ve çevre için daha güvenli hale getirebilir.

Altın; mücevher, para, elektronik, kimyasal üretim ve havacılık gibi birçok alanda önemli. Ancak mevcut altın arzının büyük kısmı hâlâ siyanür tuzları veya cıva metali kullanan madencilik süreçlerinden geliyor. Büyük ölçekli madencilikte, cevherden altını çözmek için genellikle siyanür kullanılıyor; bu da yaban hayatına zarar verebiliyor ve çevreyi kirletebiliyor. Küçük ölçekli ve artisanal madenciler ise genellikle cıva kullanıyor; cıva altınla amalgam oluşturuyor ve metalin açığa çıkması için ısıtılıyor. Bu süreç, Dünya’daki en büyük cıva kirliliği kaynağı ve hem madenciler hem de çevredeki ekosistemler için tehlikeli.

Yeni süreç, hâlihazırda su arıtımı ve havuz temizliğinde kullanılan triklorosiyanürik asit ile başlıyor. Tuzlu suda bir halojen katalizörle aktifleştirildiğinde, cevherden veya e-atıktan altını çözüyor. Ardından altın, petrol endüstrisinin ucuz ve bol bir yan ürünü olan elementel kükürtten üretilen bir polisülfit polimer sorbent ile yakalanıyor. Bu polimer, diğer metaller mevcut olsa bile altını seçici şekilde ayırabiliyor.

Altın polimere bağlandıktan sonra, polimeri ısıtarak (piroliz) ya da tekrar monomer yapıtaşlarına ayırarak (depolimerizasyon) yüksek saflıkta altın elde edilebiliyor. Polimer daha sonra yeniden üretilebiliyor ve tekrar kullanılabiliyor. Ekip ayrıca liç kimyasalını ve süreçte kullanılan suyu geri dönüştürmenin yollarını da geliştirdi.

Testler, yöntemin cevherde, eski bilgisayar devre kartlarında ve altın içeren diğer atıklarda çalıştığını gösterdi. Araştırmacılar, “Amacımız bu madencilere ekonomik destek sunarken, cıvaya alternatif daha güvenli çözümler sunmak,” dedi ve milyonlarca artisanal madencinin cıva bazlı yöntemlere bağımlı olduğunu ekledi.

Sonuçlar umut verici olsa da hâlâ yapılacak işler var. Polimerin üretiminin ölçeklenmesi, geri dönüşüm adımlarının optimize edilmesi ve sürecin geleneksel yöntemlerle maliyet açısından rekabetçi hale getirilmesi gerekiyor. Araştırmacılar ayrıca “kentsel madencilik” potansiyeli de görüyor — yani e-atıklardan altın geri kazanımı. Bu yaklaşım, çevreye zarar veren birincil madenciliğe duyulan ihtiyacı azaltabilir.

Çalışmada şu ifade yer alıyor: “Genel olarak, bu çalışma hem birincil hem de ikincil kaynaklardan daha çevreci altın üretimi için uygulanabilir bir yol sunuyor ve altın arzının sürdürülebilirliğini artırıyor.”