Çin yapay zekada nasıl atılım yaptı?

Çin’in başkenti Pekin’de, sekiz yaşındaki Timmy satranç masasının başında derin bir düşünceye dalmıştı. Karşısında, mekanik kollarıyla taşları dizen bir yapay zeka robotu vardı. Timmy, bir sonraki hamlesini planlarken mırıldanıyordu. Birkaç dakika sonra robotun sesi duyuldu:

“Tebrikler! Kazandın.”

Robot, satranç taşlarını tekrar dizmeye başlarken ekledi:

“Yeteneğini gördüm, bir dahaki sefere daha iyisini yapacağım.”

Timmy’nin annesi Yan Xue, bu anı izlerken gülümsedi. “Yapay zekayla birlikte yaşamayı öğrenmeliyiz. Gelecek bu yönde ilerliyor, çocuklarımız da buna hazırlanmalı” dedi.

Aile, bu satranç oynayabilen ve strateji oyunu Go’yu da öğrenebilen robota 800 dolar ödemişti. Onlara göre, bu bir harcama değil, geleceğe yapılan bir yatırımdı. Üstelik, robotun geliştiricileri ilerleyen sürümlerde bir dil öğrenme modülü eklemeyi planlıyordu.

Çin’in Yapay Zeka Vizyonu

Çin, 2030 yılına kadar küresel bir teknoloji süper gücü olmayı hedefliyor ve bu doğrultuda yapay zekaya büyük yatırımlar yapıyor. Ocak ayında piyasaya sürülen DeepSeek adlı sohbet robotu, Çin’in bu alanda kaydettiği ilerlemeyi gözler önüne serdi.

Ülkede yapay zeka geliştiren ve bu teknolojiyi pazarlayan 4500’den fazla firma bulunuyor. Sektöre yapılan yatırımlar artarken, iç rekabet de giderek kızışıyor. Pekin’deki okullarda ilkokul ve ortaokul seviyelerinde yapay zeka dersleri müfredata eklenirken, üniversitelerde bu alandaki kontenjanlar genişletiliyor.

Çin Komünist Partisi, 2017 yılında yapay zekanın ülkenin “ana itici gücü” olacağını ilan etti. Çin lideri Şi Jinping ise, ABD’nin ticari yaptırımlarıyla zorlanan ülke ekonomisini yapay zeka yatırımlarıyla güçlendirmeyi hedefliyor. Washington ile rekabet eden Pekin yönetimi, önümüzdeki 15 yıl içinde yapay zeka ve ilgili teknolojilere 1.4 trilyon dolarlık yatırım yapmayı planlıyor.

ABD’nin uyguladığı çip ihracat kısıtlamalarına rağmen DeepSeek’in başarısı, Çinli şirketlerin bu engelleri aşabileceğini gösterdi. Batılı uzmanlar, Çin’in bu kadar hızlı ilerleyebileceğini beklemiyordu.

Yapay Zeka Yarışında “Ejderhalar”

SenseRobot adlı satranç oynayan yapay zeka robotunu üreten firma, 100 binden fazla satış gerçekleştirdi. Şirketin kurucusu Tommy Tang, ABD’li süpermarket zinciri Costco ile de bir anlaşma yaptıklarını belirtti.

Çin’in mühendislik başarısının en büyük kaynağı genç nüfusu. 2020 yılında, 3.5 milyondan fazla Çinli öğrenci STEM (bilim, teknoloji, mühendislik, matematik) alanlarında mezun oldu. Bu sayı, dünyadaki herhangi bir ülkeden daha fazlaydı.

Whalesbot adlı firma ise üç yaşındaki çocukların bile kodlama öğrenmesine yardımcı olacak oyuncaklar geliştiriyor. LEGO benzeri bu robotlar, çocukları erken yaşta yapay zeka ve robot teknolojileriyle tanıştırmayı amaçlıyor.

DeepSeek’in başarısı, CEO’su Liang Wenfeng’i bir ulusal kahramana dönüştürdü. Şirket, Çin’in yapay zeka alanındaki en güçlü altı firmasından biri olarak anılıyor. Bunlar arasında Unitree Robotics, Deep Robotics, BrainCo, Game Science ve Manycore Tech de bulunuyor.

26 yaşındaki mühendis Yu Jingji, bu ilerlemeyi tek cümlede özetliyor:

“Dünya artık oyunda olduğumuzu biliyor.”

Veri Gücü ve Güvenlik Endişeleri

Çin’in yapay zekadaki yükselişi, veri toplama ve güvenlik konularında Batı’da endişelere yol açıyor. ABD’de yaklaşık 400 milyon telefon kullanıcısı varken, Çin’de bu sayı 1 milyara yaklaşıyor. Bu da yapay zekayı eğitmek için büyük bir avantaj sağlıyor.

Ancak bazı Batılı ülkeler, Çinli teknoloji firmalarının topladığı verilerin Çin hükümetine erişim sağlayabileceğinden endişe ediyor. ABD, TikTok’un sahibi ByteDance’i bu yüzden sıkı denetim altına aldı ve uygulamayı yasaklama kararı aldı. Benzer endişeler DeepSeek için de dile getiriliyor.

Güney Kore, DeepSeek’in indirilmesini yasakladı. Tayvan ve Avustralya ise devlet cihazlarında kullanımını engelledi. Çin yönetimi, bu güvenlik kaygılarının küresel liderlik hedefleri önünde bir engel oluşturabileceğinin farkında. Ancak Pekin, düşük maliyetli inovasyonun kendisine avantaj sağladığını düşünüyor.

Maliyet Avantajı: Çin’in En Büyük Gücü

DeepSeek’in açık kaynaklı modeli, sadece 6 milyon dolara geliştirildi. Bu rakam, OpenAI’nin ChatGPT için geçen yıl harcadığı 5 milyar dolarla kıyaslandığında oldukça düşük.

SenseRobot’un üreticisi Tommy Tang, robotun ilk prototipinde mekanik kolların üretim maliyetinin 40 bin dolar olduğunu, ancak yapay zekanın devreye girmesiyle bu maliyetin 1000 dolara kadar düştüğünü söylüyor.

“Yapay mühendislik artık üretim sürecinin ayrılmaz bir parçası.”

Bu teknolojilerin fabrikalara entegrasyonu büyük değişimler yaratabilir. Ocak ayında Çin hükümeti, yaşlanan nüfusuna destek olmak için yapay zeka destekli insansı robotların geliştirilmesini teşvik edeceğini duyurdu.

Pekin, yapay zeka, robotlar ve ileri teknolojiye büyük yatırımlar yaparak uzun vadede bu yarışı kazanmayı amaçlıyor. Çin, bu alanda lider olmayı hedeflerken, dünyadaki diğer teknoloji devleri de bu rekabete ayak uydurmak zorunda kalacak.