Çin, DeepSeek ile yeni bir savaş çağına hazırlanıyor

Şubat ayında, Çin’in devlet kontrolündeki savunma devi Norinco, 50 kilometre hızla otonom savaş desteği operasyonları yürütebilen bir askeri araç tanıttı. Bu araç, Çin’in teknoloji gururu olarak övülen DeepSeek adlı yapay zekâ modeli tarafından çalıştırılıyordu.

Norinco P60’ın tanıtımı, Komünist Parti yetkilileri tarafından, Pekin’in DeepSeek ve yapay zekâ teknolojilerini kullanarak ABD ile süren silahlanma yarışında farkı kapatma çabasının erken bir göstergesi olarak lanse edildi. Her iki ülke lideri de ordularına “çatışmaya hazırlık” talimatı verirken, bu gelişme Çin’in stratejik yönelimini ortaya koyuyor.

Reuters’ın yüzlerce araştırma makalesi, patent ve tedarik kaydını incelemesi, Pekin’in yapay zekâyı askeri üstünlük elde etmek için sistematik biçimde kullandığını gösteriyor.

Çin’in yeni nesil silahlarının nasıl çalıştığı ve ne ölçüde sahada kullanıldığı devlet sırrı olsa da, patentler ve tedarik belgeleri; otonom hedef tanıma ve gerçek zamanlı savaş alanı karar desteği gibi ABD’ye benzer kabiliyetlere doğru ilerlediğine dair ipuçları veriyor. Reuters, bu ürünlerin hepsinin gerçekten üretildiğini doğrulayamasa da belgeler Çin’in teknolojik ilerlemesine ışık tutuyor.

Nvidia Yasağına Rağmen Kullanım Devam Ediyor

Halk Kurtuluş Ordusu (PLA) ve ona bağlı kurumlar, ABD’nin ihracat yasağı kapsamındaki Nvidia çiplerini kullanmayı sürdürüyor. Reuters’ın incelediği belgeler, 2022 Eylül’ünde ABD Ticaret Bakanlığı’nın Çin’e A100 ve H100 çiplerinin ihracatını yasaklamasına rağmen, bu çiplerin PLA’ya bağlı araştırma kurumlarının patentlerinde hâlâ yer aldığını ortaya koydu.

Nvidia sözcüsü John Rizzo, Reuters’a yaptığı açıklamada, “İkinci el eski ürünlerin geri dönüştürülmesi ulusal güvenlik açısından bir tehdit oluşturmaz” dedi. Rizzo, bu ürünlerin askeri amaçla kullanılmasının “destek, yazılım ve bakım olmadan mümkün olmadığını” vurguladı.

ABD Hazine ve Ticaret Bakanlıkları, Reuters’ın sorularına yanıt vermedi.

Çinli Çiplerle Yeni Askerî Ekosistem

2025 itibarıyla Çin ordusu, yalnızca yerli donanım kullandığını iddia eden yüklenicilerle çalışmayı artırdı. Washington merkezli Jamestown Foundation’dan araştırmacı Sunny Cheung’a göre, Halk Kurtuluş Ordusu’nun tedarik ilanlarında Huawei çiplerine yönelik talep belirgin şekilde arttı.

Reuters, bu eğilimi teyit edemese de, Çin’in son dönemde yerli teknolojiye yönelmesiyle örtüşüyor. Huawei, askeri çip kullanımıyla ilgili yorum yapmaktan kaçındı. Çin Savunma Bakanlığı, DeepSeek ve Norinco da benzer şekilde sessiz kaldı.

DeepSeek Bağımlılığı ve “Algoritmik Egemenlik”

Reuters’ın incelediği 2025 yılına ait düzinelerce tedarik ilanında PLA kurumlarının DeepSeek modellerini kullandığı görülürken, yalnızca bir belgede Alibaba’nın Qwen modeline atıf yapıldı.

Bu durum, Çin’in “algoritmik egemenlik” olarak adlandırdığı stratejinin bir yansıması: Batı teknolojisine bağımlılığı azaltmak ve dijital altyapı üzerindeki kontrolü artırmak.

ABD Savunma Bakanlığı konu hakkında yorum yapmadı. ABD Dışişleri Bakanlığı sözcüsü ise Reuters’a yaptığı açıklamada, “DeepSeek, Çin’in askeri ve istihbarat operasyonlarına isteyerek destek vermiştir ve vermeye devam edecektir” dedi.

Yapay Zekâ ile Planlama ve Uygulama

Çin, belgelerde görüldüğü üzere, sürü halinde hedef tespiti yapabilen drone’lar, otonom robot köpekler, sanal savaş oyunları ve görsel savaş planlama merkezleri geliştiriyor.

Kasım 2024’te, PLA otonom şekilde keşif yapabilen, patlayıcı temizleyen “AI destekli robot köpekler” için bir ihale yayımladı. Bu projenin hayata geçip geçmediği bilinmiyor. Çin, daha önce Unitree Robotics tarafından üretilen silahlı robot köpekleri tatbikatlarda kullandığını da doğrulamıştı.

AI tabanlı araç entegrasyon firması Landship Information Technology, Şubat ayında yayımladığı raporda, Huawei çipleriyle desteklenen sistemlerinin uydu görüntülerinden hedefleri hızla tespit edip radarlar ve uçaklarla operasyonları koordine edebildiğini belirtti.

Xi’an Teknoloji Üniversitesi araştırmacıları ise Mayıs ayında yayımladıkları özet raporda, DeepSeek destekli sistemlerinin 10.000 farklı savaş senaryosunu 48 saniyede değerlendirebildiğini söyledi. Bu analiz, geleneksel planlama ekibine göre 48 saatlik işi saniyelere indiriyor.

Otonom Silah Sistemleri

Belgeler, Çin ordusunun giderek daha otonom savaş teknolojilerine yatırım yaptığını gösteriyor. En az iki düzine patent ve ihale, insansız hava araçlarının hedef tanıma, takip ve grup koordinasyonu kabiliyetlerini geliştirmeyi amaçlıyor.

Beihang Üniversitesi, bu yıl başvurduğu bir patentte, DeepSeek’in “alçak, yavaş, küçük” tehditleri (drone ve hafif uçaklar) tespit etmede drone sürülerinin karar verme sürecini iyileştirdiğini açıkladı.

Çinli savunma yetkilileri, artan endişelere rağmen silah sistemleri üzerinde insan denetiminin korunacağı taahhüdünü yineliyor.

Öte yandan ABD ordusu da binlerce otonom drone’u 2025 sonuna kadar konuşlandırmayı planlıyor. Yetkililer, bunun Çin’in insansız hava aracı sayısındaki üstünlüğüne karşı bir dengeleme çabası olduğunu belirtiyor.

Amerikan Çipleri, Çinli Modeller

Shanxi 100 Trust Information Technology gibi Çinli savunma yüklenicileri, Huawei’nin Ascend çiplerine dayalı yerli sistemlerle çalıştıklarını duyurdu. Firma, Huawei ve PLA ile ilişkisi konusunda yorum yapmadı.

Her ne kadar Çin yerli işlemcilere yönelse de, Nvidia donanımları hâlâ PLA bağlantılı akademisyenlerin araştırmalarında sıkça yer alıyor.

Reuters, son iki yılda PLA Ulusal Savunma Teknolojisi Üniversitesi (NUDT) ve “Yedi Oğul” olarak bilinen, ABD yaptırımlı yedi Çin üniversitesi tarafından yapılan 35 patent başvurusunda Nvidia A100 çiplerinin kullanıldığını tespit etti. Aynı dönemde Huawei Ascend çiplerini kullanan 15 patent de kayda geçti.

Haziran ayında, PLA Roket Kuvvetleri Mühendislik Üniversitesi, A100 çipleriyle eğitilen bir uzaktan algılama sistemi için patent başvurusunda bulundu.

NUDT Araştırma Merkezi Başkanı Albay Zhu Qichao, Reuters’a yaptığı açıklamada, ABD kısıtlamalarının yapay zekâ araştırmalarını “bir ölçüde etkilediğini” kabul ederken, “teknoloji açığını kapatmakta kararlı olduklarını” söyledi.

Nvidia sözcüsü Rizzo ise PLA’nın donanım talebini küçümsedi: “Çin, askeri uygulamalarının tamamını desteklemeye yetecek kadar yerli çipe sahip.”